Archive

Archive for June, 2017

Các bác thợ rèn nhúng dao đang nóng đỏ vào nước để làm gì?

June 21, 2017 Leave a comment

Các bác thợ rèn là những nhà luyện kim bậc thầy. Họ chế tạo từ những vật dụng hàng ngày như dao, kéo, nông cụ,…cho đến những tuyệt tác như những thanh kiếm của các Samurai Nhật Bản nổi tiếng sắc bén hay thanh gươm Damascus hàng nghìn năm mà vẫn tồn tại. Thực tế thì những thợ rèn đầu tiên được coi như những thủy tổ của ngành cơ khí luyện kim.

Chắc hẳn chúng ta đã có lần nhìn thấy – trực tiếp hay qua sách báo, truyền hình – khi rèn dao, các bác thợ rèn thường nung đỏ dao rồi nhúng vào chậu nước lạnh. Làm như vậy nhằm mục đích gì? Rất nhiều người trong chúng ta biết rằng, đó là thao tác “tôi” sắt (thép) để dao trở nên cứng cáp và sắc bén hơn. Nhưng hầu hết chúng ta không biết những gì xảy ra trong quá trình “nung đỏ – bỏ nước” ấy.

Khoa học về xử lý kim loại (thuộc luyện kim) gọi đó là thao tác “tôi” thép. Trong quá trình này, thép (con dao) được nung nóng lên nhiệt độ cao (khoảng trên 730 độ C – 800 độ C với đa số thép làm dao). Ở nhiệt độ cao này, sẽ có biến đổi về cấu trúc bên trong khối thép, toàn bộ khối vật liệu được nung nóng sẽ có cấu trúc đồng nhất và mềm dẻo mang tên là Austenite (gọi theo tên nhà khoa học Austen). Người ta sẽ giữ khối thép trong lò than một lúc đủ lâu để toàn bộ khối thép chuyển biến hết về cấu trúc bên trong. Khi nhúng cả khối thép đang nóng đỏ như vậy vào nước lạnh, do nhiệt độ giảm đột ngột, bên trong khối thép sẽ chuyển sang cấu trúc có tên Martensite, là cấu trúc gồm các hình kim, có độ cứng rất cao. Vì lý do đó, dao thép sau khi “nung đỏ – bỏ nước” sẽ có độ cứng cao hơn rất nhiều so với bình thường và dĩ nhiên là sắc bén hơn.

Các công nghệ dùng nhiệt (nung nóng, làm nguội) để thay đổi tính chất vật liệu được nghiên cứu trong ngành “Nhiệt luyện” – một phần của Luyện kim & Kỹ thuật vật liệu hiện đại. Tất nhiên, các công nghệ Nhiệt luyện này được áp dụng không chỉ cho dao của bác thợ rèn mà cho hầu hết các vật phẩm của ngành cơ khí phục vụ đời sống của chúng ta: các chi tiết của xe máy, ô tô, máy móc công nghiệp,…

tho-ren-cuoi-cung-ha-noi

Còn rất nhiều khía cạnh khoa học trong quá trình rèn dao, ví dụ như vừa nung nóng vừa dùng búa đập lên dao. Việc này ngoài mục đích tạo hình dao, còn làm cho các hạt thép trong con dao “nhỏ” đi và khiến dao có độ bền cao hơn. Kỹ thuật hiện đại có hẳn một mảng nghiên cứu về các phương pháp này, gọi là “cơ – nhiệt luyện” (Kết hợp gia công cơ và nhiệt để cải thiện độ bền cho thép)

Và, các bác thợ rèn có kinh nghiệm biết rất rõ loại thép nào có thể tôi cứng, loại nào không thể tôi cứng dù có nung nóng đến độ nào đi nữa, họ cũng biết nên nung đến mức độ nào, giữ trong lò than bao lâu đối với các loại thép khác nhau. Những người lâu năm thậm chí chỉ cần nhìn ngọn lửa cũng biết bao nhiêu độ hoặc gõ vào thanh thép là biết có thể rèn ra dao sắc hay không.

Họ đúng là những bậc thầy về luyện kim

Nova @ MES Lab.

Categories: BLOGGER

Ná Cao Su

Để làm cái ná cần có hai sơi dây cao su. Thời trước cao su hiếm lắm. Có lần tôi phải bắt trộm con gà nòi con của ông tôi đem đổi cho thằng cha cắt dép lốp ngồi ở chợ Đầu Cầu. Cột dây vào gọng ná cũng là việc rất khó. Cột sao cho hai sợi dây thun căng ra thật đều thì viên đạn bay mới thẳng, trúng đích. Lại còn phải kiếm miếng da bọc. Cuối cùng là công việc nhặt đạn. Đạn là sỏi, cố tìm sao cho được những viên sỏi tròn, vừa tay, cỡ lớn hơn hòn bi ve một chút. Hồi ấy bọn tôi nhặt sỏi ở bến sông, và thường cho vào túi quần sooc. Chẳng mấy chốc mà túi quần nào cũng rách cả. Mẹ tôi rất bực mình, về sau mẹ may cho cái túi đựng đạn. Có cái ná cao su đeo nơi cổ, bị đạn giắt lưng quần, vắt vẻo trên mình trâu trong buổi chiều lang thang. Đứng trên đồi nhìn hoàng hôn bao trùm cảnh vật, như chiếc áo choàng màu khói hương, một nỗi buồn nhẹ nhẹ dễ chịu làm sao!

Ban chim 1

Lúc mới bảy tám tuổi, chưa đủ sức kéo cái ná cao su thì tôi thường đi theo bọn lớn hơn giúp chúng nhặt đạn, tìm chim và nếu chúng bắn con chim chết rơi trong bụi thì bọn nhỏ chúng tôi chui vào lấy. Rủi con chim rơi vào vườn người khác bọn lớn sợ chó không dám vào bọn nhỏ chúng tôi chui vào nhặt hộ. Đây là thời kì tập sự để trở thành chàng thợ săn. Trong mấy năm đó tôi học được thật nhiều bài học quí giá. Tôi biết được tập tính của từng loại chim. Và tôi cũng nghiễm nhiên trở thành nhà động vật học, ngành điểu học. Những buổi trưa đứng gió, trời nắng gay gắt, ánh mặt trời sau kẻ lá, đứng dưới nhìn lên phải nhận ra cái bụng lông trắng của con chim. Khó hơn cả là những lúc gió to cành lá vật vã rung động phải biết chú chim nhảy nhót nơi nào và phải bắn thật nhanh, bắn linh tính, không cần nhắm, và nhất là phải có tài thiện xạ. Hạ một chú chim sâu bé như cái hạt mít trên ngọn cây thông cao đung đưa trong gió không phải dễ, mặc dù có hạ được, thịt chú chim không đủ một miếng ăn. Thế nhưng bọn tôi phải làm sao có được thành tích đó để cho bọn kia nể phục và chấp nhận cho vào hội săn.

Cái ná cao su chỉ là một thứ vũ khí trẻ con thô sơ. Nhưng chúng tôi bắn tất. Bạ con gì cũng bắn, chó mèo, gà, vịt, thỏ, heo, và cả trâu bò…Nói nghe thì ghê gớm lắm, nhưng với cái ná cao su và ở tuổi chúng tôi thì hạ được anh chào mào, chị sè sẻ chẳng phải là chuyện dễ dàng. Tuy lúc nào, ở đâu cũng kè kè cái ná bên mình, nhưng năm thì mười họa mới bắn được con chim bé tẹo, nướng đem chia mỗi đứa không đủ nhét kẽ răng. Mỗi khi ăn chúng tôi cố nhai thật chậm thưởng thức, nhấm nháp cái chiến công hiển hách và cái chiến lợi phẩm vô cùng quí giá đó.

Sung_cao_su

Tôi cũng nghiệm ra rằng thường những con vật mà chúng tôi hạ được, đều khờ khạo, già nua, chậm chạp hơn đồng loại. Có thể nói như những nhà khoa học bây giờ thì sự bắn chim của bọn trẻ con chúng tôi không gây hại mà còn làm tốt cho môi trường, giống như hổ báo thịt những con thú già thú bệnh, làm vệ sinh môi trường.

So với khẩu súng hơi bây giờ thì cái ná cao su là thứ vũ khí thô sơ, không chút chính xác. Với khẩu súng hơi, nếu con chim chịu đứng yên vài giây và trong một khoảng cách mưới mét thì chắc chắn nộp mạng. Cây súng cao su không bao giờ được như thế. Nó là một dụng cụ không chính xác, tất cả nhờ tài năng của người bắn hay bắn dở, một ít may mắn và giống như người nghệ sĩ với cây đàn, khi hay khi dở.

 

[Blogger]

Categories: BLOGGER